In een Belgische woning <strong>beveiligt de automaat de kabels</strong> en <strong>beveiligt het differentieel personen</strong> tegen aardlekken. Het AREI voorziet vooraan een differentieel van maximaal 300 mA, daarna een differentieel van maximaal 30 mA voor stopcontacten, verlichting, badkamer en groot huishoudelijk waterverbruikend toestel; het vereist minstens <strong>type A</strong>. Deze gids helpt u een bord te begrijpen; werken aan de vaste installatie blijven voorbehouden aan een bevoegd elektricien.
Snel antwoord
Wat u moet onthouden over een woningbord:
- De <strong>automaat</strong> beveiligt de kabel tegen overbelasting en kortsluiting.
- Het <strong>differentieel</strong> detecteert stroom die naar aarde lekt; de <strong>RCBO</strong> combineert beide functies op één kring.
- Het AREI (Boek 1) plaatst minstens één differentieel van <strong>maximaal 300 mA</strong> aan de oorsprong en daarna minstens één van <strong>maximaal 30 mA</strong> voor stopcontacten die niet voor een vast toestel bestemd zijn, verlichting, ruimtes met bad of douche, en wasmachines, droogkasten en vaatwassers.
- In woningen zijn differentiëlen <strong>minstens van type A</strong>; een type AC voldoet voor een nieuwe installatie niet meer aan dat minimum.
- Een 30 mA-differentieel mag <strong>maximaal 8 eindkringen</strong> bevatten.
- <strong>Veiligheid:</strong> een toestel in het bord vervangen, toevoegen of wijzigen is werk aan een vaste installatie, voorbehouden aan een bevoegd elektricien.
Automaat, differentieel of gecombineerd: wie beveiligt wat?
De modulaire automaat (MCB) schakelt uit bij overbelasting of kortsluiting. Hij beschermt de kabel tegen verhitting. Een stroom door een persoon is vaak te zwak om hem te laten uitschakelen.
Het differentieel (differentieelstroombeveiliging, RCD of RCCB, beschreven in NBN EN 61008) vergelijkt de heengaande en terugkerende stroom. Een verschil wijst op een lek naar aarde: isolatiefout, vocht, contact met een persoon. Het schakelt dan alle actieve geleiders uit. Het beveiligt niet tegen overbelasting: een zuiver differentieel moet gecombineerd worden met een overstroombeveiliging.
De gecombineerde differentieelautomaat (RCBO, NBN EN 61009) doet beide op één kring. Zo schakelt een fout op één kring de andere niet uit.
30 mA, 300 mA en aantal kringen per differentieel
De gevoeligheid (IΔn) is de lekstroom vanaf welke het toestel uitschakelt. Een 30 mA reageert op een lek dat tien keer kleiner is dan bij 300 mA. De hoge gevoeligheid beveiligt personen; het 300 mA beveiligt de hele installatie en verzekert de scheiding.
Het AREI (Boek 1, onderafdeling 4.2.4.3) plaatst het 300 mA aan de oorsprong van de installatie. Onmiddellijk daarachter neemt minstens één differentieel met hoge of zeer hoge gevoeligheid minstens de stopcontacten die niet voor vaste toestellen bestemd zijn, de verlichting, de ruimtes met bad of douche, en de wasmachines, droogkasten en vaatwassers voor zijn rekening. Vaste toestellen zoals koeling, elektrische fornuizen of elektrische verwarming mogen rechtstreeks achter het hoofddifferentieel of op bijkomende differentiëlen aan de oorsprong hangen.
Elk 30 mA-differentieel beveiligt maximaal 8 eindkringen. Is de aardingsweerstand van de aardelektrode hoger dan 30 ohm, dan zijn er minstens twee nodig, met maximaal zestien stopcontacten per differentieel.
Het AREI vraagt ook de belasting zo te verdelen dat normale lekstromen van toestellen geen ongewenste uitschakeling veroorzaken. De lekstromen van elk elektronisch toestel tellen op binnen één differentieel. Een differentieel dat uitschakelt kan ook een echte fout aanduiden: vervang het niet om het te laten ophouden, laat de oorzaak door een elektricien zoeken.
Types AC, A, F, B: welke belasting voor welk type?
Het type geeft aan welke vormen van foutstroom het differentieel nog correct detecteert. Alle detecteren wisselstroom. Het AREI (onderafdeling 5.3.5.3) vereist in woningen differentiëlen van minstens type A.
Voor gewone huishoudtoestellen (wasmachine, vaatwasser, fornuis) en voor stopcontacten en verlichting vermelden de geraadpleegde bronnen dat type A volstaat, tenzij de fabrikant anders voorschrijft. Volg voor een inductiekookplaat de handleiding. Een bestaand type AC moet door een elektricien of erkend organisme beoordeeld worden: het is niet automatisch toegelaten, noch automatisch te vervangen.
Voor een laadpunt voorziet het AREI (7.22.4.1) een differentieel van maximaal 30 mA per laadkring. Tegen gelijkstroomcomponenten voorziet het ofwel een differentieel dat blijft werken bij een gelijkstroomcomponent (bijvoorbeeld type B), ofwel een differentieel gecombineerd met een detector voor gelijkstroomlekken, in de vaste installatie of in het laadpunt.
Voor een warmtepomp of een zonnepaneelomvormer stellen de bronnen geen algemene regel 'omvormer = type B': het technische blad van de fabrikant geeft het externe differentieel aan.
- <strong>AC</strong>: enkel sinusvormige wisselstroom.
- <strong>A</strong>: wisselstroom en gepulseerde gelijkstroom; minimum in woningen.
- <strong>F</strong>: zoals A, plus bepaalde gemengde frequenties (eenfasige frequentieregelaars), volgens de fabrikant.
- <strong>B</strong>: bovendien gladde gelijkstroomfouten.
Krommen B en C, kalibers en opschriften
De kromme legt de magnetische uitschakeldrempel bij kortsluiting vast. Volgens de documentatie van fabrikanten voor huishoudelijke automaten (norm IEC 60898-1): kromme B schakelt uit bij 3 tot 5 keer het kaliber, kromme C bij 5 tot 10 keer. C verdraagt inschakelstromen beter; B past bij kringen met lage kortsluitstroom.
Het kaliber In is de stroom die het toestel permanent voert. Het moet passen bij de kabeldoorsnede en de lengte van de kring: een te groot kaliber beveiligt de kabel niet meer. Die dimensionering is aan de elektricien.
Op een differentieel mogen vier opschriften niet verward worden:
- <strong>Type</strong> (AC, A, F, B): gedetecteerde foutvormen.
- <strong>IΔn</strong> (30 mA, 300 mA): gevoeligheid.
- <strong>In</strong> (in A): stroom die het toestel kan voeren; vooraan in een woning vraagt het AREI minstens 40 A.
- <strong>Kortsluitvastheid</strong>, polen en testknop: de vastheid moet passen bij de plaats van installatie, en de testknop moet bereikbaar zijn zonder gevaar voor contact met spanningvoerende delen.
Selectiviteit en type S
Een 300 mA voor een 30 mA garandeert geen selectiviteit: een fout op één kring kan het hele bord uitschakelen. Een selectief (S) of vertraagd differentieel stroomopwaarts laat het 30 mA stroomafwaarts alleen uitschakelen.
Verwar selectiviteit (gedrag in de tijd), type (vorm van de gedetecteerde stroom) en hoge immuniteit (weerstand tegen storingen) niet. Een toestel met verhoogde immuniteit is niet automatisch selectief.
Veelgemaakte fouten
- Geloven dat het differentieel tegen overbelasting beveiligt, of dat de automaat tegen elektrocutie beveiligt.
- Gevoeligheid (mA) en kaliber (A) verwarren.
- Een type AC laten staan zonder de situatie te laten beoordelen.
- Meer dan 8 kringen op één 30 mA hangen, of een betrokken kring vergeten (bijvoorbeeld een handdoekradiator in de badkamer).
- Geloven dat de testknop een aardingsmeting vervangt: hij controleert enkel het mechanisme.
- Een uitschakelend differentieel vervangen zonder de oorzaak te zoeken, of 'voor alle zekerheid' type B kiezen zonder de handleiding te lezen.
Na te gaan vóór aankoop of offerte, en wie ingrijpt
Overloop vóór de keuze van een toestel deze punten met uw elektricien:
Werken aan de vaste installatie zijn voorbehouden aan een bevoegd elektricien; deze gids beschrijft geen handelingen in een bord onder spanning. Volgens de FOD Economie legt Boek 1 bovendien de tussenkomst van een erkend controleorganisme op: een keuring vóór ingebruikname van een nieuwe installatie en bij elke belangrijke wijziging of uitbreiding; een periodiek controlebezoek (om de 25 jaar); en voor installaties van vóór 1 oktober 1981 zonder belangrijke wijziging een bezoek bij vermogensverhoging en bij verkoop van de woning.
Het AREI wordt herzien: enkel de geldende versie van Boek 1 is beslissend.
- Het <strong>type</strong> (minstens A) en de <strong>gevoeligheid</strong> (IΔn) aangepast aan de kring.
- Het <strong>kaliber In</strong> van het differentieel (minstens 40 A vooraan) en het <strong>aantal polen</strong>.
- De <strong>kortsluitvastheid</strong> die past bij de plaats van installatie.
- De <strong>handleiding van de belasting</strong> (laadpunt, warmtepomp, omvormer, inductiekookplaat): zij primeert voor het te voorziene differentieel.
- De verenigbaarheid met de andere toestellen in het bord en de verdeling van de kringen (maximaal 8 per 30 mA).
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen automaat en differentieel?
De automaat beveiligt de kabel tegen overbelasting en kortsluiting. Het differentieel detecteert stroom die naar aarde lekt en beveiligt personen. De RCBO doet beide op één kring.
Waarom een 300 mA vooraan en 30 mA erachter?
Het 300 mA beveiligt de hele installatie en verzekert de scheiding. De 30 mA beveiligt de kringen waar een persoon met een lek in aanraking kan komen: stopcontacten, verlichting, badkamer, wasmachine, droogkast, vaatwasser.
Is een differentieel type AC nog toegelaten?
Boek 1 van het AREI vereist minstens type A in woningen. Voor een bestaande installatie hangt het af van de datum en de wijzigingen: vraag advies aan een elektricien of erkend organisme.
Is type B nodig voor een laadpunt?
Het AREI voorziet ofwel een differentieel dat blijft werken bij een gelijkstroomcomponent (bijvoorbeeld type B), ofwel een differentieel met detector voor gelijkstroomlekken, in de installatie of in het laadpunt. De handleiding van het laadpunt geeft de oplossing.
Mijn differentieel slaat vaak uit: wat nu?
Dat kan een echte fout, vocht of opgetelde lekstromen aanduiden. Vervang het niet om het uitschakelen te stoppen: laat de oorzaak door een bevoegd elektricien zoeken.
